Konferencja / Conference
Kraków 2017

2 grudnia 2011

Hipoterapia na warsztatach zootechnicznych



Dnia 16 listopada 2011 r. na Wydziale Nauk o Zwierzętach SGGW odbyły się XV Warsztaty Zootechniczne „Rola zwierząt towarzyszących i dzikich w życiu jednostki i społeczeństwa”, zorganizowane przez warszawski oddział Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego. Naukowcy z różnych ośrodków badawczych zaprezentowali 8 referatów dotyczących całej gamy gatunków zwierząt – od transgenicznych świń, przez psy, koty, konie, zwierzynę polną, zwierzęta utrzymywane w ogrodach zoologicznych, drób ozdobny po ryby. Akcentowano przede wszystkim nowe, czasem bardzo nietypowe kierunki wykorzystania zwierząt w służbie człowieka, jak dostarczanie przez świnie narządów do przeszczepów, wykorzystanie psów w wojsku, ratownictwie, policji a także do wykrywania nowotworów u ludzi czy wykorzystanie ryb do zabiegów kosmetycznych.
W referatach kwestia wykorzystania zwierząt wiązała się ze szczególnymi właściwościami ich zmysłów jak np. węch psów, czy wrażliwość ryb na substancje chemiczne służąca kontroli i ocenie stanu środowiska wodnego. Wykorzystanie zwierząt w leczeniu ludzi wspomniane było w przypadku ryb, gdzie elementy hodowli ryb, akwarystyki czy rybactwa rekreacyjnego wykorzystuje się do terapii zajęciowej z osobami niepełnosprawnymi, chorymi psychicznie czy dotkniętych uzależnieniami. Swoisty przykład terapii z wykorzystaniem zwierząt stanowiły czarno umaszczone kury ayam cemani w referacie o atrakcyjnym świecie drobiu ozdobnego. Jawajczycy wykorzystują je jako materiał rytualny, do obrządków religijnych i leczenia wielu chorób gdyż panuje przekonanie, że czarny kolor posiada magiczną i nadprzyrodzoną moc. W praktykach leczniczych i magicznych wykorzystywano także kota, którego lecznicze właściwości miały polegać na jego zdolności do brania na siebie nieczystości czy demona choroby.
Kwestia szczególnej, dwustronnej relacji ze zwierzęciem i korzyści jakie z tego wynikają dla człowieka dotyczyła jedynie hipoterapii. Dobitnie wskazuje to na wyjątkowość zwierzęcia z jakim mamy szansę pracować. Referat „Hipoterapia – człowiek i koń w relacji terapeutycznej” (autorzy: J. Łojek, A. Strumińska, A. Łojek) prezentował główne sposoby oddziaływania konia na człowieka w trzech klasycznych formach hipoterapii, w zakresie medycyny, psychologii i pedagogiki. Zagadnienia te znane terapeutom, osobom nie znającym hipoterapii przybliżały obraz fenomenu konia, nie tylko jako zwierzęcia dostarczającego przyjemności jazdy, czy straszącego kopnięciem i ugryzieniem, ale także służącemu człowiekowi dzięki swym unikalnym właściwościom – wyjątkowym możliwościom ruchowym, ogromnej wrażliwości psychicznej oraz umiejętności komunikacji i interakcji z pacjentem. Staraliśmy się ukazać różnice między relacją terapeutyczną, jako szczególnym związkiem osób nastawionych na realizację wspólnie ustalonych celów, opierającą się np. w psychoterapii na dialogu między terapeutą a pacjentem, a relacją terapeutyczną w hipoterapii, polegającą na „trialogu” między pacjentem, koniem i hipoterapeutą. Przedstawiono wielostronny wpływ hipoterapii na pacjenta – neuromotoryczny, psycho-edukacyjny, społeczny, wpływ na sferę emocjonalno-motywacyjną, poznawczą i psychiczną. Zwracaliśmy uwagę na rolę komunikacji niewerbalnej w kształtowaniu relacji terapeutycznej w hipoterapii. U ludzi służy ona zwłaszcza do wyrażania emocji i uczuć oraz do formułowania ocen i bywa czasami ważniejsza niż część werbalna aktu komunikacyjnego. W hipoterapii ma fundamentalne znaczenie, gdyż obserwacja wysyłanych przez konia komunikatów niewerbalnych stanowi jedyny sposób na zauważenie i zrozumienie tego, co się z nim dzieje. Druga część wykładu ilustrowała drugą stronę medalu, czyli to co koń mógłby powiedzieć na temat relacji z człowiekiem. Ukazaliśmy negatywne oddziaływania jakie może mieć na konia wykorzystywanie go w leczeniu ludzi i jak im zapobiegać. Wykorzystaliśmy tu wyniki pracy magisterskiej, obronionej na Wydziale Nauk o Zwierzętach SGGW przez mgr Joannę Nowakowską, wolontariuszkę jednego z warszawskich ośrodków hipoterapeutycznych. W swojej pracy ukazała ona, jakie czynniki i w jaki sposób wpływają podczas zajęć hipoterapeutycznych na poziom stresu konia, określany na podstawie analizy dynamiki pracy serca i zachowania. Referat o hipoterapii ilustrował krótki, ale silnie oddziałujący na emocje film „Podróżując z koniem” zrealizowany w ośrodku hipoterapii Fundacji Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym HIPOTERAPIA, dobitnie pokazująca jak zmieniają się pacjenci w czasie jazdy i kontaktu z koniem.
Na podstawie tego, że pytań odnoszących się do referatu było więcej niż w przypadku każdego z pozostałych tematów prezentowanych na konferencji można sądzić, że to temat wzbudzający zainteresowanie i wciąż wymagający edukacji społeczeństwa na temat mechanizmów i skutków leczenia ludzi przy wykorzystaniu koni.
Materiały z konferencji, w tym również referat poświęconego hipoterapii „Hipoterapia – człowiek i koń w relacji terapeutycznej” znalazły się w listopadowym (11/2011) numerze czasopisma „Przegląd Hodowlany”, organie Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego.

Dr Jacek Łojek Wydział Nauk o Zwierzętach SGGW